KOYUN YETİŞTİRİCİLİĞİNİN ÖNEMİ VE SINIFLANDIRILMASI:

    Dünyada 1.2 milyar adet dolayında koyun bulunmaktadır. Dünyada ki mevcut koyunlardan yılda 6.1 milyon ton et , 8.6 milyon ton süt üretilmektedir. Bu üretim miktarları dünya toplam et ve süt üretiminin sırasıyla %4 ve %2 sini tekabül eder. Türkiye'de yaklaşık 43 milyon koyun bulunur. Yıllık toplam et üretiminin %32 si ve toplam süt üretiminin %22 si koyun yetiştiriciliğinden elde edilir. Ülkemizde koyun eti, koyun sütü ve koyun sütünden yapılan peynir ve yoğurt gibi ürünler , diğer türlerin benzer ürünlerine tercih edilir.

Evcil koyun ırklarının sınıflandırılması:
    Dünyada birbirinden farklı 200 den fazla koyun ırkı vardır. Sınıflandırma yapılırken 3 kriter söz konusudur. 
 1) Yapağı tiplerine göre sınıflandırma:

• -İnce yapağılı koyun ırkları (Merinos, Rambouillet)
• -Orta incelikte yapağılı koyun ırkları (Southdown , Shropshire , İle De France)
• -Kaba uzun yapağılı koyun ırkları (Lincoln, Border Leicester)
• -Melez tipte yapağı veren koyun ırkları (Corriedale, Colombia , Targhee)
• -Kaba karışık koyun ırkları (Akkaraman , Morkaraman, Dağlıç, İvesi , Karayaka, Sakız)
• -Kıl koyunları (Kamerun , Nijer, Senegal) 

   

 2) Verim yönüne göre sınıflandırma:

•  
  
• -Etçi koyun ırkları (Soutdown, Suffolk, Oxford, Hampshire ve diğer ingiliz etçil koyun ırkları)
• -Yapağıcı koyun ırkları (Merinos , Rambouillet)
• -Etçi-yapağıcı koyun ırkları (Corriedale,  Colombia , Targhee, İle De France)
• -Sütçü koyun ırkları (Doğu Frizya , Lahghe, Sakız, İvesi, Sardinya)
• -Kürk koyunları (Karagül)
• -Kombine verimli ırklar (Akkaraman ,Morkaraman, Kıvırcık, Dağlıç, Romanov , Fin koyunu) 

 3) Kuyruk yapılışına göre sınıflandırma:

• -Kısa kuyruklu koyun ırkları (Romanov, Fin koyunu , bazı Kuzey Afrika koyun ırkları)
• -Yağsız -uzun kuyruklu koyun ırkları (Kıvırcık, İmroz, Karayaka, Merinos)
• -Yağlı kuyruklu koyun ırkları (Akkaraman , Morkaraman , Dağlıç, İvesi, Karagül)
• -Yarı yağlı kuyruklu koyun ırkları (Sakız, Kamakuyruk)
• -Uyluğu yağlı koyun ırkları (Tuj , Turki)

KOYUNLARDA DAMIZLIK SEÇİMİ

    Koyun yetiştiriciliğinde verim artışı sağlamak için öncelikle en iyi koyunların ve koçların seçimleri gereklidir. Buna damızlık seçimi denir.

   Koyunlarda damızlık seçimi nasıl yapılır?
   Seçimde dikkat edilmesi gereken başlıca noktalar şunlardır;
Kuzu verimi açısından seçimde şunlar yapılmalıdır;
Dişi ve erkek kuzuların kuzu verimi yönünden seçiminde, ikiz ya da çoğuz doğmuş olmaları yanı sıra analarının kuzu verimlerine bakılmalı
Anaç koyunların kuzu verimi yönünden seçiminde, ilk iki kuzulama sonuçlarına bakılarak ikiz doğurmuş olanlara şans tanımalı, ayrıca ikizliği yüksek ana babadan gelmeleri de göz önünde tutulmalı.
Koçların kuzu verimi yönünden seçiminde ise, ikiz yada çoğuz doğmuş olmaları yanı sıra analarının ikizliğine de bakılmalıdır.
İri kuzular elde etmek için, iri analar damızlıkta alıkonulmalı ayrıca sütten kesimde erkek ve dişi kuzuların ağırlığına dikkat edilmelidir. Bunun yanında kuzuların iştahına da bakılmalıdır.
Koyunların süt verimi açısından seçiminde günlük süt verimi yüksek olan koyunlara şans tanınmalı, aynı zamanda meme aynalarına, meme başı uzunluğu ve iriliğine bakılmalıdır.
Yapağı(yün) verimi açısından seçiminde ise ilk kırkım ağırlığını dikkate almak yeterlidir.
Koyun ıslahında iki ya da üç özellik birlikte dikkate alınır. Bu nedenle seçim yapılırken verimler arasında ilişkiler göz önünde tutulmalıdır.
Seçimler yapılırken verimler ile koyunların vücut yapısı arasında ki ilişkilerde bilinmelidir;
Sütçü koyun ırkları, genellikle yüksek bacaklı, sallı ve uzun vücutlu, ince ve uzun kemikli olurlar.  Geniş bir meme aynasına sahiptirler.
Et ve et-yapağı tipi koyun ırkları ise derin vücutlu, geniş ve dolgun sağrılı, sütçü ırklara göre daha iri kemikli ve daha kısa bacaklı olurlar.
Seçilecek kuzu, koyun ve koçlar ait olduğu ırkın en iyi örnekleri olmalıdır. Kalıtsal kusurları olmamalıdır.
Koçlar seçilirken yukarda belirtilen özeliklere ek olarak, hayaları birbirine eşit ve büyük, aşım isteklerinin yüksek olmalarına özen gösterilmelidir. Bu özeliklere sahip koçların meni (ersuyu) verim özelikleri en yüksek düzeydedir ve çiftleştikleri koyunların gebe kalma oranları yüksektir.  Diğer yandan böylesi koçların kızlarının da verimleri yüksek olur.

   Koyunların verimlerine bakarak yapılan seçimin yanında her yıl hastalık ve yaşlılık gibi nedenlerde koyunların bir bölümü sürüden uzaklaştırılır. Buna ayıklama denir. Sürüde seçimle birlikte, her yıl ayıklama yapılmalıdır. Kuzu koyun ve koçların ayıklanmasında göz önüne alınacak noktalar şunlardır;

Topallık, ayak bozukluğu, alt ya da üst çenenin kısa olması gibi kalıtsal kusurlara sahip kuzular ile zayıf doğan ve hızlı gelişmeyen kuzular damızlık dışı bırakılır.
Bir yıl kısır kalmış koyunlar, canlı ağırlığı yüksek ise bunlara bir yıl daha üreme şansı verilebilir. Bununla birlikte, iki yıl üst üste kısır kalan koyunlar damızlıktan çıkartılır.
Doğum yaptığı halde kuzularına iyi bakmayan, kuzuları zayıf doğan ve hızlı gelişmeyen koyunlar sürüden çıkartılır.
Çabuk kuruya çıkan ve süt verimleri düşük olan koyunlar ayıklanır.
Yaşlanan koyunlar sürüden ayıklanır. Bu yaş sınırı ırka göre değişmekle birlikte 6–8 yaş olarak kabul edilir. Dişlerinde dökülmüş olması ayıklama sebebidir. 
 

GEBELİK ve KUZULAMA

 Gebelik
   Koyunlarda Gebelik Nedir? Koyunlarda çiftleşme yoluyla oluşan döllenmiş yumurta 3–5 gün sonra döl yatağına gelir. Döllenme ile başlayan ve doğuma kadar süren bu fizyolojik olaya gebelik denir. Koyunlarda gebelik süresi ortalama 5 aydır. Bu süre 145–155 gün arasında değişir. Genel olarak geç gelişen ırklarda gebelik, erken gelişenlere oranla birkaç gün uzun sürer. Yaşlı koyunlar ise genç koyunlara göre kuzularını birkaç gün fazla taşırlar. İkiz gebelik süresi tek doğumlara oranla 1–2 gün daha kısa olur.
   Gebeliğin son 1–1,5 ayında bakım-yönetim önem kazanır. Gebe koyunların hareket ettirilmeleri yararlıdır. Bununla birlikte hızlı yürümeye, dar yerlerden geçmeye, hendekten atlatılmaya zorlanmamalıdır.

 Kuzulama
   Kuzulamasına birkaç gün kalan koyunun karnı en büyük şişkinliğine kavuşur, memeleri gerilir ve meme başlarına süt iner. Ferçten yapışkan bir sıvı akar.
   Koyunlar genellikle kolay doğum yaparlar. Doğumda yardım başım çıkması için yapılabilir ancak bu durum ananın ıkınmasına uygun olarak gerçekleştirilmelidir. Doğum sırasında kuzular yüzde 70 ön geliş, yüzde 30 arka geliş şeklinde doğarlar.
   Doğumun tamamlanmasından sonra ya da doğum sırasında gebelik kordonu kendiliğinden kopar. Koyunlarda sonun kuzulamadan sonra dışarı atılma süresi de 0,5–3 saattir. Sonun dışarı atılmasından sonra koyunun döl yatağı organı yavaş yavaş eski durumuna döner. Bu süre yaklaşık 30 gündür.
   Kuzularda göbek kordonu temizliği nasıl yapılır? Kuzular da göbek kordonu temizliği çok önemlidir. Bu yüzden göbek kordonu ya da bağı 4 parmak aşağıdan kesilerek bağlanmalı ve tentürdiyot ile dezenfekte edilmelidir. Düşen sonları ise ağıldan ya da otlaktan toplayarak mutlaka gömülmelidir. Çok ender olarak rastlanılsa da koyunlar sonlarını yiyebilirler.

KOÇ KATIMI

 Koç katımı:
   Koç katımı nedir? Aşım mevsiminde kızgınlık gösteren koyunun koç ile çiftleştirilmesine olayına koç katımı ya da aşım denir.
   Koç katımı nasıl yapılır? Koyun yetiştiriciliğinde serbest aşım, sınıf aşımı ve elde aşım olmak üzere üç aşım yöntemi vardır.
 Serbest Aşım
   Serbest aşım nedir? Serbest aşım nasıl yapılır? Bu yöntemde yeteri kadar koç ana sürüye salınır. Kızgınlık gösteren koyunlar herhangi bir koç tarafından aşılır. Her koçun aşıladığı koyun sayısı da değişiktir. Koçlardan biri önder duruma geçer ve daha fazla sayıda koyun aşımı yapar. Bu sırada bir koçun sürekli olarak aynı koyunu aşıladığı da gözlenir. Koçlarda başlarda çok aşım yaptığından katım sonunda aşılanan koyunların bir kısmı döl tutmayabilir. Bu nedenlerle serbest katımda diğer aşım yöntemlerine göre daha çok koç bulundurma zorunluluğu vardır.
   Serbest aşımda çoğunlukla hangi koçun hangi koyunu aştığı bilinmediğinden koça göre herhangi bir seçim söz konusu değildir. Genellikle Türkiye’de köy sürülerinde bu yöntem uygulanmaktadır.

 Sınıf Aşımı:
   Sınıf aşım nedir? Sınıf aşım nasıl yapılır? Bu yöntemde koyunlar vücut yapıları ve verim düzeylerine göre sınıflara ayrılırlar. Sınıflarda görülen aksaklığı düzeltebilecek nitelikte yeter sayıda koç, aşım zamanında sürüye bırakılır. Bu bir çeşit düzeltme ve bir çeşit ıslah çiftleştirmesidir.
   Bu yöntemde kuzuların babası açık olarak belli değildir. Her kuzunun babası o sınıfa verilen koçlardan birisidir. Sınıf aşımında da aşımları denetlemek bir koçun aynı koyunu çok kereler aşmasını önlemek olası değildir. Köy sürülerinde bu yöntemle genetik ilerleme sağlanabilir.

 Elde Aşım
   Elde aşım nedir?  Koç ve koyunların önceden saptanan ilkeler ışığında, koyunlarda kızgınlığın gözlemlenmesi ile bir araya getirilerek çiftleştirilmesidir.
   Elde aşım nasıl yapılır? Bu yöntemde koç katımı başlamadan aşım listeleri düzenlenir. Listelerde aşım yapacak koçların ve koyunların numaraları vardır. Bir başka değişle elde aşımda hangi numaralı koyunun hangi numaralı koçla çiftleştirileceği katımdan önce belirlenmektedir.
   Koç katım mevsiminde, kızgınlık gösteren koyunları saptamak için sürüye bir arama koçu katılır. Arama koçunun karın ve kasık bölgesi çuval ya da bu iş için hazırlanmış takımlarla sarılır. Koç kızgın koyunu hızla belirler ve üzerine sıçrar. Ancak taşıdığı önlük nedeniyle aşım yapamaz. Bu şekilde kızgınlık gösteren koyun sürüden ayrılır ve aşım listesine bakılarak ona ayrılmış koç ile çiftleştirilir.
Aşım şekli          Genç koç (koç kuzu)              Ergin koç
Serbest aşım:                15                                    30-40
Sınıf aşımı:                     30                                    40-60
Elde aşım:                      40                                    60-80

Şekil: Aşım yöntemlerine göre bir koça ayrılacak koyun sayısı

 Koç Katımına Hazırlık
   Koç katımına hazırlık nasıl yapılır? Yetiştirici açısından koç katımının başarısı temelde;
1-Gebe kalma oranının yüksek olmasına,
2-Koç katımı zamanın kısa sürmesine bağlıdır.
   Bu amaçla koç katımı öncesi ve koç katımında koyunlara ve koçlara uygulanacak işlemler önem kazanır. Bu işlemlerin başında bu dönemde yapılacak beslemenin niteliği önem kazanır. Koyunlara ve koçlara koç katımı öncesi ve koç katımında yapılacak ek yemleme (Flushing), kısırlığı düşürür, ikizliği artırır ve koç katımının kısa sürmesini, bir başka değişle kızgınlığın toplulaştırılmasını sağlar.
   Besleme dışında, uygulanacak işlemler arasında koyunların arasına uyarıcı koç ya da koçların salınması, aşımlarım serinlikte yapılması, koçların yaz kısırlığından kurtarılması, sevi (oynaşı) süresinin uzatılması gibi konular sayılabilir.
   Aşım dönemine geçişte koyunların arasına uyarıcı koç yada koçların salınması, kızgınlığın uygun zamanda ve toplu halde görülmesine yardımcı olur. Bu amaçla belirlenen aşım başlangıç tarihine kadar koyunlar arasına uyarıcı koçlar koyulmalıdır.
   Koyunlar ve koçlar aşım sırasında yüksek sıcaklıktan olumsuz etkilenirler. Uzun süreli yüksek sıcaklık kızgınlığın çıkışını geciktireceği gibi gebelik oranını da düşürmektedir.
   Bu nedenle yazın koyunların gece otlatılması ve aşımların serinlikte yapılması yararlıdır. Koçların da hayalarının üzerindeki yapağıların kırkılması ve serinletilmesi onları yaz kısırlığından korur, gerek aşım isteğini, gerekse sperma verimini artırır.
   Sevi (oynaşı) süresinin sperma verimi ve özelikleri üzerine olumlu etkisi vardır. Bu yüzden koçlara aşımdan önce 7–8 dakikalık bir oynaşı süresi yararlıdır.

KUZU BÜYÜTME

Kuzu büyütmede ilk uygulamalar
   Ağız sütünün verilmesi:
   Yeni doğan kuzuyu anasını emmeye bırakmadan önce meme ucundaki ilk damlalar alınır. Daha sonra anasını emmesine izin verilir. Anasını ememiyorsa meme başını bulmasına ve emişine yardımcı olunur.
   Ağız sütü nedir? Kuzulamadan sonraki ilk günlerde koyunun verdiği ilk süte ağız sütü denir. Ağız sütü kuzuya  mutlaka verilmelidir. Bu süt 3-5 gün süreyle salgılanır. Ağız sütü tam bir besin maddesidir. Ayrıca içerdiği bağışıklık maddeleri nedeniyle kuzularda bir süre hastalıklara karşı bir direnç oluşturur. Ağız sütü kuzuyu hafif ishal (sürgün) de yapabilir. Bu şekilde kuzuların bağırsaklarında biriken pislikleri temizlemek gerekir. Bu pislik kuzuların gerisinde turuncu renkte bir dışkı olarak görünür.

 Yakma:
   Koyunculukta yakma nedir? Kimi durumlarda anası ölmüş ya da ikiz doğan kuzularda ( ana kuzuyu besleyemez durumda ise) kuzunun başka bir koyuna alıştırılması söz konusu olabilir. Bu işe yakma denir. Koyunun kuzuyu reddetmemesi, kendi öz yavrusu imiş gibi kabul etmesi için başlıca şu işlemlere başvurulur;
Kuzu ve yakılacak koyun dar bir bölmeye alınır. Bir süre sonra koyun kuzuya alışır ve emmesine izin verir.
Koyunun sütü öksüz kuzunun başına, vücuduna ve kendi burnuna sürülür. Koyun kuzuyu kokladığında kendi yavrusu sanır ve yavruyu yadırgamaz.
Ölü kuzunun postu öksüz kuzunun sırtına bağlanır.
Koyunun yavrusu doğar doğmaz ölmüş ise koyunun sonu öksüz kuzuya sürülür.
Koyunun kuyruk arkası öksüz kuzuya iyice sürülür ve kokusu yavruya sindirilir.

 
 Kuzu büyütme yöntemleri:
   Türkiye’de kuzu büyütme yöntemleri; doğal büyütme, erken sütten kesme ve kalıntı sütle besleme şeklinde sınıflandırılır. Bununla birlikte koyun yetiştiriciliğinde yapılan çalışmalar ışığında kuzuların daha hızlı gelişmesini sağlamak amacıyla yavrulukta büyütme yöntemini önermek mümkündür. 
 Doğal büyütme:
   Kuzularda doğal büyütme nasıldır? Doğal büyütme kuzuların doğumdan sütten kesime değin analarını emmeleri yanında kaliteli kaba yem ve yoğun yemle beslenerek büyütülmeleridir. Doğal büyütmede kuzular ya sütten kesilinceye değin anaları ile birlikte ağıl ve merada bulundurulur. Ya da sütten kesime kadar ağılda barındırılır, ancak analar meradan dönünce yanlarına bırakılır.
   Otlakta kuzu büyütmede sütten kesim yaşı kuzuların gelişme durumuna ve meranın besleme kapasitesine bağlı olarak değişir. Sütten kesimin yaşı ya da ağırlığı yetiştirme yönüne de bağlıdır. Koyunların sağılmadığı yerlerde kuzular 3–3,5 ay süre ile analarını emerler ve 30–35 kg da sütten kesim ağırlığına ulaşabilirler. Bu durumda aynı zamanda mera’nın durumu dikkate alınarak yoğun yemde verilebilir. Koyunların sağıldığı işletmelerde ise emiştirme süresi en fazla 1,5–2 ay sürer. 
   Göçer koyunculukta ise kuzuların büyütülmesi sadece ana sütü ve mera’ya dayanır.

 Erken Sütten Kesme:
   Erken sütten kesme nedir?  Kuzular için normal sayılan emiştirme süresinden önce sütten kesilmesi ya da analarının yanından ayrılması işlemidir. Bu işleme başlıca iki ana amaç için başvurulur. Birincisi, yılda birden çok kuzulatma yapan ve koyunculuğun daha çok kuzu üretimine yönelik olduğu işletmelerde koyunları sonraki koç katımına hazırlamaktır. Bu yüzden kuzular analarının yanından erken ayrılır., koyunların kuruya çıkması sağlanır ve daha sonra uygulanacak besleme düzeniyle aşım kondisyonuna getirilir. İkincisi ise kuzuların erken sütten kesimi ile süt üretimine ( pazarlanabilen süt ) kısa sürede geçmektir. Erken sütten kesimde kuzular 1–1,5 aydan fazla emiştirilmezler. 
 Kalıntı sütle besleme:
   Kalıntı sütle besleme nedir? Nasıl yapılır? Pazarlanabilen koyun sütü üretiminin önem kazandığı, bu açıdan erken sütten kesimin uygulandığı işletmelerde hem erken kuzu kesiminin önlenmesi, hem de süt sağımına biran önce başlayabilmek için uygulanan bir yöntemde, kuzuların normal gelişmelerini tamamlayıncaya değin, makine ya da el ile sağımla koyundan alınamayan ve bu şekilde memede kalan sütle büyütülmesidir. Buna kalıntı sütle büyütme denir. Yöntem başlıca iki şekilde uygulanabilir.
1-     Tek sağım + bir öğün kuzu emiştirme
2-     Çift sağım + emiştirme
 Tek sağım + bir öğün kuzu emiştirme:
   Kuzuların ağız sütünü 1–2 gün süreyle emmesinden sonra tek sağım + bir öğün kuzu emiştirme uygulamasına başlanır. Tek sağımdan sonra kuzular anasının yanına bırakılır. Sağım sabah yapılıyorsa kuzular akşama değin analarını emerler ya da anaları mera’dan dönünce emişlerine izin verilir, sonra ayrılır. Sağım akşam yapılacaksa, koyunlar otlak dönüşü önce sağılır, sonra kuzular ana yanına bırakılır. Kuzular sabaha değin anaları ile birlikte kalabilirler. Ancak koyunlar mera’ya çıkarılırken ayrılır. İkiz doğuran melez kültür ırklarında ya da yerli ırklarda bu yöntem uygulanabilir.

 Çift sağım + emiştirme:
   Bu yöntemde de kuzuların 1-2 gün süreyle ağız sütü emmelerine izin verilir. Daha sonra koyunlar sabah ve akşam sağılırlar. Sağımı takiben kalıntı sütü emmek üzere kuzular analarının yanına 20–30 dakika süreyle bırakılır. Bol sütlü ve genellikle tek doğum yapan koyunlarda bu şekilde uygulanabilir.
 Kuzuların yavrulukta büyütülmesi:
   Kuzular için, özelikle batı Anadolu için en uygun kuzu büyütme ve besi yöntemi; kuzuların 3–4 haftadan itibaren kırılmamış tahıla dayalı karma yemden oluşan bir rasyonla yiyebildikleri kadar yemlenerek 6 haftalık olunca sütten kesilmesi ve bundan sonra yine aynı rasyonla en uyun satış ağırlığına ulaşıncaya değin beside tutulmasıdır. Bu amaçla yavruluk adı verilen bölmelerden yararlanılabilir.
   Yavruluk nedir?  Yavrunun geçebileceği ancak anaç koyunların geçemeyeceği odacıklardır. Büyütme döneminde kullanırlar. Bu dönemde kuzular bir yandan analarını rahatlıkla emebilir ve bir yandan da yavruluğa geçerek yemliklerde ki karma yemi ve kuru otu istedikleri kadar yiyebilirler.
 Yöntemin uygulanması sırasıyla şöyledir:
   1-Kuzular 3–4 haftalık olunca karma yemle başlatılır. Bu iki şekilde olabilir;
   a. Kuzular analarından ayrı özel bir bölmeye alınır ve yarım gün ( gece ya da gündüz ) burada kalırlar. Önlerine artırılarak karma yem konur ve temiz su bulundurulur. Kuzular günün diğer yarısında analarının yanına alınır ve emmeleri sağlanır.
    b.Ana koyun bölmelerinin yanında, kuzularının girip çıkabileceği ancak analarının geçemeyeceği bir yemleme bölmesi hazırlanır. Bu bölmelere yavruluk denir. Karma yem buradaki bölmelere konur. Kuzular gün boyunca buradaki yemlerini yerler. Analar mera’dan dönünce kuzular yemleme bölmesinden analarının yanına geçerek emerler.
   Kuzuların daha hızlı karma yeme alışmaları için en uygun olanı birinci şekildir. Ancak her defasından kuzuları analarının yanından ayırmak için biraz daha işçilik gereklidir.
   2-Kuzular 6 haftalık olunca analarından ayrılırlar. Ana sütü yeterli ise bu çağdaki kuzuların canlı ağırlıkları 13–15 kg’ı bulacaktır.
   3-Kuzular analarından ayrıldıktan sonra taban kuru, yağmurdan korunmuş ve hava akıntısı olmayan kuytu bölmeye yerleştirilir. Yavruluktaki yemlikler, basit ancak kuzuların içine girmeyecekleri bir biçimde yapılmalıdır. Aksi takdirde kirlenme nedeniyle yem tüketiminde azalma hastalık etmenlerinde yayılma gözlemlenebilir.
   Kuzular, yavrulukta 40–60 gün süreyle işletme için uygun ağırlığa (25–35) erişinceye değin tutulur. Bu sürede kuzuların önüne yiyebildikleri kadar karma yem konur. Herhangi bir sınırlama yapılmaz. Karma yem esas olarak kırılmamış tahıllardan oluşur.

 Yavruluktan yararlanılarak uygulamada dikkat edilecek hususlar şunlardır;
Yavrulukta kuzuların önünde devamlı ve taze yem bulunması çok önemlidir.
Yavruluk asla boş bırakılmamalıdır.
Kuzular yavruluklarda karma yeme geçerken yavaş yavaş alıştırılmalıdır. Aksi durumda birden bire başlayacak fazla karma yem tüketimi Çelerme’ye (Enteretoksemi) nede olabilir.
Yemlikler, su yağmur, kar gibi istenmeyen etmenlerde korunmalı ve bütün yemlikler karma yem ile dolu olmalıdır.
Islak yemler küflü olabilir, bu nedenle yemlikler sık sık denetlenmeli, bozuk yemler varsa yemlikten uzaklaştırılmalıdır.
Özelikle karma yemliklerde ki yem akış hızı çok iyi denetlenmelidir.
Derin ve eğimli karma yem yemlikler, kuzular için bir tehlike oluşturabilir. Bu da kuzular ölüme neden olabilir.
Açık yemlikler kuzu büyütmede kullanılabilir. Ancak yemlikler sık temizlenmeli ve en az günde iki kes doldurulmalıdır.
Açık yemlikler kullanıldığında kuzular, kim zaman yemliklerin içine girerek idrar ve dışkı yaparlar. Bu durum aynı zamanda yem kaybına neden olur.